Janowiec

Mury piętrzącego się w nim zamku są wyjątkowo poszarpane i… malownicze tak, że niemal każdy kto je ujrzy, chciałby sprawdzić co kryją w swym wnętrzu. Latem można ku nim popłynąć promem z Kazimierza Dolnego (wówczas z Nałęczowa będzie to ok. 27 km), jesienią i zimą trzeba dojechać przez most w Puławach (41 km).

Zamek znajduje się w Janowcu położonym na północny zachód od uzdrowiska. Został wzniesiony w latach 1526-37 przez starostę kazimierskiego, a później kasztelana krakowskiego i hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Firleja i jego syna, wojewodę ruskiego Piotra Firleja, który był głównym fundatorem budowli. Ponoć stawiając założenie, Firlejowie wzorowali się na Wawelu. Po nich opiekę nad zamkiem przejęli Dulscy, a następnie Tarłowie z rąk których w XVII w. przeszedł we władanie Lubomirskich. Ci ostatni odbudowali go po potopie szwedzkim według projektów Tylmana z Gamern, późniejszego architekta pałaców w Nieborowie i Puławach.

W 1783 r. Mikołaj Lubomirski przegrał zamek w karty z Mikołajem Piastowskim, ostatnim który traktował obiekt jako swą rezydencję. Od początku XIX w. zamek pustoszał i niszczał.

W 1928 r. kupił go Leon Kozłowski z Warszawy, lecz przed wybuchem II wojny światowej niewiele zdążył go wyremontować. W 1975 r. sprzedał go Muzeum Kazimierza Dolnego, które sukcesywnie przeprowadza w nim prace remontowe i zabezpieczające. Obecnie obiekt stanowi ruinę z częściowo zachowanymi wieżami, basztami oraz ciągiem budynków i murów kurtynowych.

Od północy ściany zewnętrzne pokryte są malunkami ukazującymi wizerunki pieszych rycerzy, natomiast od wschodu - cynobrowymi pasami, nawiązującymi do XVI-wiecznej dekoracji. Od wewnątrz budynek bramny okalają zrekonstruowane krużganki, wiodące na tarasy widokowe, z jakich rozciąga się panorama doliny Wisły, widok na Równinę Radomską, a nawet Góry Świętokrzyskie.

W wyremontowanym budynku północnym mieści się hotel i wystawa dotycząca historii zamku (m.in. portrety i herby właścicieli Janowca, meble, sprzęty, dawna garderoba). W pobliżu bramy, w kilku salach podziwiać można piękne fotografie ruin.

W parku obok zamku działa mały skansen budownictwa drewnianego Lubelszczyzny, w którym znaleźć można m.in. dwór z Moniaków i spichlerz z Podlodowa.

We wsi wyróżnia się także renesansowy kościół przy rynku. W jego wnętrzu zachował się manierystyczny, piaskowcowy nagrobek Firlejów oraz barokowe ołtarze projektowane przez Tylmana z Gameren.

Tekst: Sandra Nejranowska-Białka